Przejdź do treści
6 min czytania

MIT.nano łączy laboratoria: open-source NEMO i nowa platforma Hydra

Spotkanie użytkowników NEMO w MIT.nano pokazało, jak open-source'owa platforma łączy laboratoria. Nowa Hydra ma ułatwić znajdowanie aparatury badawczej.

Prowadzenie nowoczesnego laboratorium to dziś znacznie więcej niż utrzymanie zaawansowanej aparatury. Naukowcy muszą przejść szkolenia, uzyskać dostęp do urządzeń, zarezerwować i obsłużyć sprzęt, a na koniec rozliczyć się z jego użycia. W dużych, współdzielonych ośrodkach oznacza to koordynację setek instrumentów i tysięcy użytkowników. Jak opisuje MIT News w relacji ze spotkania użytkowników platformy NEMO, do tego dochodzi jeszcze jedno wyzwanie: w coraz bardziej interdyscyplinarnej nauce trzeba najpierw w ogóle znaleźć potrzebną aparaturę.

Tym problemom poświęcono 2026 NEMO User Meeting, które MIT.nano zorganizowało 5–6 października. Na spotkanie przyjechało 65 przedstawicieli z 25 laboratoriów i organizacji. Byli wśród nich dyrektorzy ośrodków, kierownicy laboratoriów, personel techniczny, programiści, przedstawiciele przemysłu i naukowcy z instytucji rządowych. Sponsorem wydarzenia był hub Northeast Microelectronics Coalition (NEMC).

Najważniejsze informacje

  • NEMO (NanoFab Equipment Management and Operations) to otwartoźródłowa platforma do zarządzania współdzielonymi laboratoriami. Udostępnił ją NIST w 2018 roku, a od 2023 roku istnieje jej edycja społecznościowa NEMO-CE.
  • MIT.nano zaprezentowało Hydrę, nową platformę open source rozwijaną przy wsparciu NEMC. Łączy ona wiele instalacji NEMO i aktualizuje dane między nimi w czasie rzeczywistym.
  • W samym MIT.nano z NEMO korzysta ponad 1600 aktywnych badaczy, którzy używają ponad 200 narzędzi. Rocznie daje to około 160 000 godzin pracy sprzętu.
  • Swoje rozszerzenia platformy pokazały m.in. Stanford, Columbia, Princeton, University of Pennsylvania, NIST i Jet Propulsion Laboratory NASA.
  • Rozmowy zamykające spotkanie dotyczyły integracji danych, automatyzacji i sztucznej inteligencji w obsłudze laboratoriów.

Jedna platforma, wiele różnych laboratoriów

NEMO dostarcza narzędzia do zarządzania współdzielonymi ośrodkami badawczymi, a jednocześnie pozwala każdemu laboratorium dopasować system do własnych potrzeb. Spotkanie pokazało ważną cechę tej społeczności. Ta sama platforma obsługuje bardzo różne ośrodki, a choć ich skala i misje naukowe się różnią, podstawowe problemy operacyjne bywają uderzająco podobne.

Edycja społecznościowa NEMO-CE, uruchomiona w 2023 roku, pozwala ośrodkom tworzyć i udostępniać rozszerzenia platformy. Podczas październikowego spotkania przedstawiciele MIT, uniwersytetów Stanforda, Columbia i Princeton, University of Pennsylvania, NIST, Jet Propulsion Laboratory NASA oraz firmy Atlantis Labs pokazali narzędzia do zarządzania chemikaliami, administrowania użytkownikami, monitorowania stanu sprzętu, prowadzenia szkoleń i automatyzacji przepływów pracy.

Przykłady pokazywały, jak różnie skonfigurowane ośrodki dostosowują wspólną platformę:

  • Stanford zaprezentował wyświetlacze pokazujące w czasie rzeczywistym stan urządzeń i rezerwacje.
  • Columbia opowiedziała o migracji na NEMO i rozbudowie systemu o rozliczenia oraz obsługę procesów w ośrodku.
  • Princeton pokazał zautomatyzowane wykresy procesów do monitorowania wydajności narzędzi.
  • University of Pennsylvania przedstawił swoje podejście do zarządzania chemikaliami.

Wszystkie te projekty ilustrują założenie, na którym opiera się społeczność NEMO: rozwiązanie stworzone na potrzeby jednego ośrodka może przydać się innym.

Anna Osherov, zastępczyni dyrektora Characterization.nano i organizatorka spotkania, uważa model współpracy za jedną z najmocniejszych stron NEMO:

„Open source zmienia sposób, w jaki myślimy o rozwoju technologii. Możemy budować na tym, co inni już stworzyli, oddawać społeczności nasze usprawnienia i wspólnie tworzyć platformę bardziej zaawansowaną niż cokolwiek, co pojedynczy ośrodek mógłby zbudować sam”.

Podobnie wypowiedział się w przemówieniu otwierającym Vladimir Bulović, dyrektor MIT.nano: „Razem możemy zrobić znacznie więcej niż każdy z nas osobno. NEMO to platforma, która wreszcie dała nam usprawniony sposób, by to robić”.

Hydra: wyszukiwarka aparatury w całej sieci ośrodków

Wraz z rozwojem społeczności NEMO pojawia się kolejna szansa. Uczelnie i instytucje badawcze prowadzą wyspecjalizowane ośrodki, a każdy z nich ma własny sprzęt, wiedzę i możliwości. Badacz nie skorzysta jednak z aparatury, o której nie wie albo której nie potrafi łatwo znaleźć.

Ma to szczególne znaczenie w badaniach nad mikroelektroniką, gdzie postęp często zależy od szybkiego przechodzenia między specjalistycznymi zasobami. Naukowiec może potrzebować wytwarzania struktur w jednym ośrodku, zaawansowanej charakteryzacji w drugim, specjalistycznej mikroskopii w trzecim, a do tego procesu lub analizy dostępnej tylko w kilku instytucjach. Samo ustalenie, gdzie i kiedy można z nich skorzystać, potrafi stać się wąskim gardłem. Sieci ośrodków tradycyjnie opisywały swoje zasoby na statycznych stronach internetowych lub w bazach danych, a takie informacje szybko się dezaktualizują.

Odpowiedzią ma być Hydra, nowa otwartoźródłowa platforma rozwijana przez MIT.nano przy wsparciu NEMC. To kluczowy element programu NEMC Technical Concierge, który ma pomagać badaczom znajdować wyspecjalizowane zasoby w sieci ośrodków i uzyskiwać do nich dostęp. Hydra łączy wiele instalacji NEMO i pobiera dane bezpośrednio z systemów, których ośrodki już używają. Nikt nie musi więc ręcznie aktualizować osobnej bazy danych. Powstaje zestawienie oparte na rzeczywistych danych z systemów używanych na co dzień.

„Hydra nie zastępuje żadnego systemu zarządzania laboratorium. Łączy, synchronizuje i aktualizuje dane we wszystkich podłączonych systemach w czasie rzeczywistym” – wyjaśniła Osherov.

Podział ról jest prosty. NEMO jest operacyjnym źródłem informacji w obrębie pojedynczego ośrodka, a Hydra sprawia, że te informacje można odnaleźć w całej sieci. Badacz mógłby w ten sposób znaleźć potrzebną aparaturę bez wcześniejszej wiedzy o tym, które laboratorium ją ma. „Chodzi o to, by rozproszona infrastruktura wspierająca badania była łatwiejsza do odnalezienia i do wykorzystania” – podkreśliła Osherov.

Infrastruktura, która nadąża za nauką

Za tym podejściem stoi szersza filozofia: infrastruktura badawcza musi się zmieniać razem z nauką. „Musimy budować elastyczną przestrzeń badawczą i przestrzeń zorientowaną na społeczność, tak by ludzie czuli, że mogą z niej korzystać, a z biegiem lat definiować ją na nowo i dostosowywać do potrzeb kolejnych pokoleń badaczy” – mówił Bulović.

Ta elastyczność dotyczy zarówno fizycznych laboratoriów, jak i systemów operacyjnych. Pojawiają się nowe instrumenty i metody badawcze, zmieniają się społeczności użytkowników, a ośrodki mają nowe wymagania. Platforma open source pozwala każdemu z nich reagować na te zmiany i zarazem dzielić się usprawnieniami z innymi.

Skala ma tu duże znaczenie. W samym MIT.nano NEMO obsługuje ponad 1600 aktywnych badaczy korzystających z ponad 200 narzędzi, co daje około 160 000 godzin pracy sprzętu rocznie. Jorg Scholvin, zastępca dyrektora Fab.nano, zwraca uwagę, że przy takiej skali liczy się wydajność codziennych procesów i zdolność do szybkich zmian:

„Drobne usprawnienie w procesie administracyjnym może zostać zwielokrotnione przez tysiące użytkowników i dziesiątki tysięcy interakcji ze sprzętem”.

„Fala NEMO” i przyszłość laboratoriów

Przez całe dwa dni spotkania dało się wyczuć poczucie wspólnoty i optymizm co do przyszłości współdzielonych ośrodków. Końcowe dyskusje dotyczyły roli integracji danych, automatyzacji i sztucznej inteligencji w prowadzeniu laboratoriów.

„Społeczność zaczyna żyć własnym życiem” – mówił Mathieu Rampant, prezes i współzałożyciel Atlantis Labs, firmy zarządzającej edycją społecznościową NEMO. Opisał model, w którym kierownicy ośrodków wspólnie wymieniają się pomysłami i rozwiązują problemy. „To jest bardziej zrównoważone” – dodał. Zaznaczył, że jako opiekun NEMO-CE ma mniej pracy, bo kierownicy ośrodków rozmawiają ze sobą bezpośrednio i działają jak sieć.

Samantha Roberts, dyrektorka ośrodka nanofabrykacji City University of New York, nazwała to zjawisko „falą NEMO”. „Wszyscy są w to zaangażowani i wszystkim na tym zależy. Zmiana systemu zarządzania laboratorium wymaga dużo wysiłku. Jeśli utrzymamy to tempo, możemy zbudować coś naprawdę świetnego i działającego” – powiedziała.

Dla Osherov cel pozostaje prosty: „Ostatecznie chodzi o umożliwianie badań. Im lepiej zarządzamy operacyjną stroną naszych ośrodków, tym skuteczniej możemy udostępniać społeczności naukowej nasze instrumenty, wiedzę i możliwości”.

W mikroelektronice innowacje coraz bardziej zależą od dostępu do wyspecjalizowanych i rozproszonych zasobów, więc ta dostępność ma realne znaczenie. Możliwość znalezienia właściwej aparatury we właściwym ośrodku, na podstawie danych z faktycznie używanych systemów, może pomóc badaczom szybciej przejść od pomysłu do eksperymentu, a potem do praktycznych zastosowań.

Podsumowanie

Spotkanie w MIT.nano pokazało, że otwartoźródłowe NEMO stało się wspólnym zapleczem dla bardzo różnych laboratoriów. Hydra ma pójść krok dalej i połączyć je w jedną sieć, w której potrzebny sprzęt da się znaleźć bez wiedzy o tym, kto go posiada.

Udostępnij

Źródła

Powrót do nawigacji