Przejdź do treści
6 min czytania

Ransomware w erze AI: więcej ataków i samotnych przestępców

Latem blisko 3000 deklarowanych ataków ransomware, 111 aktywnych grup i nastolatek z 800 tys. dolarów zysku. Jak AI napędza nową falę cyberwymuszeń.

Ransomware w erze AI: więcej ataków i samotnych przestępców

Źródło zdjęcia: WIRED

Ransomware i wymuszenia z wykorzystaniem wykradzionych danych od dekady należą do największych zagrożeń dla instytucji, a pośrednio także dla zwykłych ludzi. Jak wynika z analizy opublikowanej przez magazyn Wired w newsletterze „Kernel Panic” Lily Hay Newman i Matta Burgessa, to zagrożenie rośnie. Cyberprzestępcy łączą sprawdzone metody z technikami, które sztuczna inteligencja umożliwiła albo uczyniła łatwiej dostępnymi.

Badacze zgodnie odnotowują wyraźny wzrost liczby deklarowanych ataków w ostatnich miesiącach. Pojawia się też nowe zjawisko: zamiast korzystać z usług wyspecjalizowanych dostawców, coraz więcej przestępców działa na własną rękę. W jednym z opisanych przypadków stał za tym niedoświadczony nastolatek.

Najważniejsze informacje

  • Według niektórych szacunków w portalach wycieków, gdzie grupy publikują listy rzekomych ofiar, latem pojawiło się blisko 3000 deklarowanych ataków ransomware. Oznaczałoby to wzrost o 20–40 proc. w porównaniu z wiosną.
  • Z analizy firmy Halcyon wynika, że między lipcem a wrześniem tego roku ataki zgłosiło około 111 grup ransomware.
  • W pełni autonomiczne ataki ransomware oparte na AI jeszcze się nie pojawiły. Przestępcy używają jednak modeli językowych do przygotowywania phishingu i do negocjacji z ofiarami.
  • Przybywa „samotnych wilków”, które z pomocą AI zakładają własne grupy. Jedną z nich prowadzi nastolatek, który w niecałe dwa tygodnie zarobił ponad 800 tys. dolarów.
  • Recorded Future zarejestrowało w tym roku już znacznie więcej ataków niż w całym 2025 r. Liczba ataków z szyfrowaniem danych może jednak spaść rok do roku.

Skala problemu i trudne do policzenia dane

Dokładna liczba ataków ransomware jest trudna do ustalenia. Ofiary nie zawsze ujawniają incydenty, a napastnicy często mocno wyolbrzymiają swoje osiągnięcia. Specjaliści, którzy śledzą tę dziedzinę i starają się usuwać zdublowane zgłoszenia, są jednak zgodni: w ostatnich miesiącach liczba deklarowanych incydentów gwałtownie wzrosła. Podkreślają też, że choć liczba ataków zawsze się waha, w ostatnich latach utrzymuje się na stale wysokim i niepokojącym poziomie.

Cynthia Kaiser, była zastępczyni dyrektora ds. cyberbezpieczeństwa w FBI, a dziś szefowa działu badań w platformie Halcyon zwalczającej ransomware, zwraca uwagę na geografię tego wzrostu:

„Widzimy, że większość niedawnego wzrostu napędzały ataki międzynarodowe. W Stanach Zjednoczonych sytuacja była nieco stabilniejsza, ale wciąż na wysokim poziomie, wciąż było dużo ataków. Na świecie widzimy znacznie więcej ataków. Dla mnie to jest naprawdę nowe zjawisko i uważam, że po części napędza je AI”.

Kaiser przypomina, że ogólne trendy w oszustwach zawsze mają znaczenie dla ransomware. Napastnicy często wykorzystują te same techniki phishingu i socjotechniki, aby uzyskać pierwszy dostęp do atakowanych systemów. Jako przykład podaje Japonię. Liczba udanych oszustw wzrosła tam w ostatnich miesiącach drastycznie, ponieważ dzięki AI zagraniczni przestępcy po raz pierwszy mogą tworzyć wiarygodne treści po japońsku.

AI jako narzędzie pomocnicze, nie (jeszcze) autonomiczny napastnik

Wbrew obawom o w pełni zautomatyzowane cyberataki, ransomware napędzany wyłącznie przez AI na razie się nie pojawił. Autorzy newslettera sugerują, że powodem może być skuteczność obecnego przestępczego modelu biznesowego. Przestępcy sięgają za to po duże modele językowe przy bardziej rutynowych elementach ataku.

Allan Liska, wieloletni badacz ransomware i analityk zagrożeń w Recorded Future, opisuje to tak:

„Widzimy, że w pewnych elementach łańcucha ataku ransomware coraz mocniej polega się na AI, na przykład przy tworzeniu lepszych e-maili phishingowych i w procesie negocjacji. Jednak »odnoszące sukcesy« grupy ransomware wciąż są w dużej mierze obsługiwane przez ludzi”.

Liska ostrzega jednak, że to może się zmienić: grupy intensywnie eksperymentują z AI, więc sytuacja może ewoluować, „i to szybko”. Podobne obawy pojawiły się wcześniej w Polsce. Opisywaliśmy je przy okazji cyberataku na Autopay, w którym napastnicy mieli korzystać z modeli językowych.

Rozdrobnienie ekosystemu i fala „samotnych wilków”

W ostatnich miesiącach wyróżnia się kilka dużych i stabilnych grup: Gentlemen, Qilin i Akira. W ich cieniu działa jednak wiele mniejszych grup i nowych graczy, a cały ekosystem ransomware coraz bardziej się rozdrabnia. W ostatnich tygodniach pojawiło się kilka nowych grup, które niemal natychmiast przypisały sobie ataki na dziesiątki firm.

Firma ReliaQuest przeanalizowała dwa takie przypadki:

  • Global Secret Group przypisała sobie ataki na 48 ofiar. Ponad połowę z nich opublikowała jednego dnia.
  • Grupa Storm wymieniła 71 ofiar w ciągu zaledwie 20 dni.

Nie wszystkie deklarowane ataki muszą być prawdziwe. Mimo to wywołują niepewność w firmach. Brandon Tirado, dyrektor ds. badań nad zagrożeniami w ReliaQuest, nie ma wątpliwości co do źródła tego wysypu:

„Cały ten wzrost nastąpił, moim zdaniem, z powodu przyspieszenia, jakie AI dało tym przestępcom. Zasadniczo pozwoliło im to wyjść na zewnątrz i zakładać własne grupy”.

Wszyscy badacze, z którymi rozmawiali autorzy „Kernel Panic”, zauważają ten sam trend. Coraz więcej przestępców nie chce być zależnych od tradycyjnych dostawców modelu „ransomware-as-a-service” i działa samodzielnie. Zespołowi Tirado udało się niedawno ustalić, kto stoi za jedną z nowych grup. Okazało się, że prowadzi ją niedoświadczony nastolatek, który w mniej niż dwa tygodnie zarobił ponad 800 tys. dolarów. Tirado odmówił publicznego podania jego tożsamości.

Kaiser z Halcyon potwierdza, że coraz więcej przestępców korzysta z AI, by działać samodzielnie. Sztuczna inteligencja pomaga im oszukiwać ofiary, wykorzystywać luki w zabezpieczeniach i sprawdzać własny kod. Niektórzy przejmują nawet narzędzia zdalnego dostępu innych grup, aby mieć zapasowy dostęp do systemów ofiary na wypadek, gdyby jedna droga została zablokowana. Kaiser zastrzega jednak, że nie wiadomo, jak długo ci nowi gracze utrzymają się na rynku. Podejrzewa, że wielu z nich szybko wystrzeli, a potem się wypali, bo brakuje im wiedzy i zasobów, jakimi dysponują doświadczone grupy.

Mniej szyfrowania, więcej szantażu danymi

Zmienia się także sam charakter ataków. Uznane grupy zazwyczaj stosują „podwójne wymuszenie”: szyfrują systemy ofiary tradycyjnym ransomware, a jednocześnie wykradają jej dane i grożą ich publikacją w internecie. Przestępcy działający samodzielnie częściej upraszczają swoje operacje i ograniczają się do samego szantażu wykradzionymi danymi.

„Liczba ataków, które Recorded Future odnotowało w tym roku, już teraz znacznie przewyższa łączną liczbę z 2025 roku, ale liczba ataków z użyciem szyfrowania może w ujęciu rocznym wręcz spaść” – mówi Liska.

Z perspektywy obrońców to ważna zmiana. Kopie zapasowe chronią przed skutkami zaszyfrowania systemów, ale nie zapobiegają szantażowi opartemu na wykradzionych informacjach.

Co to oznacza dla Polski

Analiza Wired skupia się na trendach globalnych, ale kilka wniosków dotyczy także polskich firm i instytucji. Według Kaiser obecny wzrost liczby ataków napędzają przede wszystkim incydenty poza Stanami Zjednoczonymi. Przykład Japonii pokazuje, że AI usuwa barierę językową, która wcześniej utrudniała zagranicznym przestępcom przygotowanie przekonujących oszustw w mniej popularnych językach. Polszczyzna przez lata stanowiła podobną, choć niedoskonałą, naturalną zaporę. Jeśli opisany mechanizm działa w Japonii, polskie organizacje powinny liczyć się z coraz bardziej dopracowanymi e-mailami phishingowymi. Pośrednio dotyczy to także konsumentów, bo te same techniki służą do zwykłych oszustw, o czym świadczy choćby badanie o chatbotach polecających fałszywe sklepy internetowe.

Skoro coraz więcej ataków polega wyłącznie na kradzieży danych, a nie na ich szyfrowaniu, zabezpieczenia trzeba przesunąć w stronę ochrony przed wyciekiem informacji. W Unii Europejskiej, gdzie obowiązuje RODO, wyciek danych osobowych oznacza dla firmy nie tylko szantaż ze strony przestępców, ale także konsekwencje prawne.

Podsumowanie

AI nie zastąpiła jeszcze ludzi w przestępczych grupach ransomware, ale wyraźnie obniżyła próg wejścia do tego procederu. Efektem jest więcej ataków, więcej rozdrobnionych grup i wyraźne przesunięcie od szyfrowania systemów w stronę samego szantażu danymi.

Udostępnij

Źródła

Powrót do nawigacji