Przejdź do treści
7 min czytania

Raport ESET: co dziesiąty pracownik wrzuca dane firmy do AI

Raport ESET i DAGMA: 85% polskich firm miało incydent, 35% pracowników obeszłoby blokady AI, a 10% udostępnia modelom AI wrażliwe dane firmowe.

Raport ESET: co dziesiąty pracownik wrzuca dane firmy do AI

Źródło zdjęcia: NieBezpiecznik.pl

Pracownicy polskich firm coraz słabiej oceniają własną wiedzę o cyberbezpieczeństwie. Jednocześnie coraz chętniej sięgają po narzędzia sztucznej inteligencji, także kosztem firmowych zasad. Wynika to z najnowszej edycji raportu Cyberportret Polskiego Biznesu, przygotowanego przez ESET i DAGMA Bezpieczeństwo IT. Jego najciekawsze ustalenia omówił serwis Niebezpiecznik. Warto zaznaczyć, że tamtejszy tekst ma charakter materiału sponsorowanego.

Obraz jest niepokojący. Incydenty bezpieczeństwa stały się w firmach codziennością, a presja na szybkie wdrażanie AI rzadko idzie w parze z prostymi i zrozumiałymi regułami. Według raportu co dziesiąty ankietowany przyznaje, że udostępnia otwartym modelom AI wrażliwe dane firmy.

Najważniejsze informacje

  • 85% firm zmierzyło się z incydentem bezpieczeństwa w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Bez incydentu obyło się tylko 15%.
  • Zaledwie 14% pracowników czuje się kompetentnie wobec zagrożeń cyfrowych, a połowa w ogóle nie zna firmowych zasad cyberbezpieczeństwa.
  • 35% pracowników korzystających z AI próbowałoby obejść firmowe blokady publicznych narzędzi LLM, a 10% przyznaje się do przekazywania otwartym modelom wrażliwych danych firmy.
  • Tylko 28% firm udostępnia pracownikom zaufaną bazę narzędzi.
  • 16% pracowników, którzy natrafili na incydent na służbowym sprzęcie, nikomu o nim nie powiedziało.

Metodologia i tło badania

Cyberportret Polskiego Biznesu powstaje co roku. Według Niebezpiecznika poprzednie edycje pokazywały biznes, który śledzi najnowsze trendy, a jednocześnie ignoruje podstawowe problemy bezpieczeństwa albo w ogóle ich nie dostrzega. Serwis przypomina, że wcześniejsze raporty wskazywały m.in. na firmy, które obawiają się Rosji, a jednocześnie nie mają antywirusów.

Tegoroczne badanie objęło 1026 Polaków pracujących przy komputerze co najmniej trzy dni w tygodniu. Wśród nich było 457 osób zaangażowanych w obszar bezpieczeństwa, z czego 407 pochodziło z firm zatrudniających co najmniej 10 pracowników. Wyniki dotyczące ekspertów obejmują wyłącznie tę grupę.

Incydenty spowszedniały

Z raportu wynika, że cyberataki stały się w polskich firmach zjawiskiem powszechnym. Odsetek przedsiębiorstw, które w ostatnich 12 miesiącach padły ofiarą ataku, zależy od ich wielkości:

  • 68% małych firm (do 50 pracowników),
  • 88% firm średnich (od 51 do 250 pracowników),
  • 85% dużych organizacji (powyżej 250 zatrudnionych).

Dwie trzecie firm przyznaje, że różnorodność zagrożeń utrudnia ich wykrywanie. Wśród bardziej tradycyjnych problemów raport wymienia:

  • 45% ekspertów ds. cyberbezpieczeństwa zauważyło w ostatnim roku wzrost liczby ataków,
  • 36% firm doświadczyło ataku phishingowego,
  • 14% firm zetknęło się z atakiem ransomware.

Autorzy zwracają też uwagę na zjawisko „milczącego ogniwa bezpieczeństwa”, czyli pracownika, który widzi incydent i go nie zgłasza. Dotyczy to 16% osób, które napotkały incydent na służbowym sprzęcie. Powodem nie zawsze jest strach. Często pracownicy po prostu nie potrafią rozpoznać zagrożenia. Tylko 17% badanych wie, czym jest ransomware, które raport nazywa jednym z najbardziej destrukcyjnych zagrożeń. Ktoś, kto nie rozumie, czym jest atak szyfrujący, najpewniej zignoruje nietypowe zachowanie systemu.

Beniamin Szczepankiewicz z ESET uważa, że w takiej sytuacji nie można polegać wyłącznie na ludziach:

Organizacja powinna wdrożyć warstwowy system, który automatycznie zbiera dane, koreluje zdarzenia i wykrywa anomalie. Systemy klasy SIEM czy EDR/XDR sprawiają, że firma nie działa po omacku, lecz zyskuje realny obraz sytuacji w swojej sieci.

Mniej wiedzy, więcej AI

Uwagę zwraca spadek deklarowanych kompetencji. We wcześniejszych edycjach raportu więcej pracowników uważało, że zna się na bezpieczeństwie. Obecnie kompetentnie czuje się zaledwie 14%. Paweł Jurek, Business Development Director w DAGMA Bezpieczeństwo IT, upatruje przyczyn w sposobie, w jaki firmy komunikują zasady:

Pracownicy albo nie otrzymują żadnych wytycznych, albo dostają długie, nieżyciowe procedury pisane z perspektywy regulacji i wymogów prawnych. Efekt jest odwrotny od zamierzonego: zamiast pewności działania organizacja wywołuje chaos i poczucie zagubienia. Pracownik zaczyna improwizować albo w ogóle boi się zgłosić incydent, obawiając się błędu lub konsekwencji.

Na tę niepewność nakłada się pęd do korzystania ze sztucznej inteligencji. Raport wskazuje kilka luk w wiedzy pracowników:

  • tylko 8% rozumie, czym jest data poisoning, czyli celowe manipulowanie danymi, na których uczą się algorytmy;
  • pojęcie deepfake zna 43% ankietowanych;
  • co trzeci pracownik przyznaje, że dał się nabrać na zmanipulowane wideo lub grafikę typu deepfake;
  • kolejne 23% padło ofiarą innych sfałszowanych treści.

Niebezpiecznik zauważa, że osoby przyznające się do pomyłki paradoksalnie wykazały się samokrytycyzmem. Z punktu widzenia dezinformacji znacznie groźniejsza jest nadmierna pewność siebie.

Najbardziej wymowne są dane o tym, jak pracownicy obchodzą się z narzędziami AI. Aż 35% korzystających ze sztucznej inteligencji podjęłoby próbę obejścia firmowych blokad publicznych modeli językowych. Według autorów raportu pokazuje to rosnące napięcie między dążeniem personelu do efektywności a wymogami bezpieczeństwa. Tymczasem zaufaną bazę narzędzi udostępnia pracownikom tylko 28% firm. Ryzyko nie ogranicza się przy tym do samych danych: jak pokazała luka w ChatGPT pozwalająca przejmować konta użytkowników, także popularne usługi AI mogą mieć własne słabości.

Nieostrożny innowator kontra strażnik AI

To, że 10% ankietowanych przekazuje otwartym modelom AI wrażliwe dane firmy, skłoniło autorów do opisania typu pracownika nazwanego „nieostrożnym innowatorem”. Przełożeni cenią go za produktywność, a administratorzy i specjaliści od bezpieczeństwa najchętniej odcięliby mu dostęp. Testuje wszystko, co wpadnie mu w ręce, od niesprawdzonych narzędzi w wersjach alfa po niszowe generatory. Liczy się dla niego szybkość i efektywność, a korporacyjne procedury i zatwierdzony ekosystem chmurowy postrzega jako ograniczenie. Według raportu to zwykle młoda osoba z działu marketingu lub PR, zatrudniona w dużej firmie i pracująca zdalnie.

Jego przeciwieństwem jest „strażnik AI”, czyli doświadczony specjalista ds. bezpieczeństwa. Z niepokojem obserwuje, jak sztuczna inteligencja zmienia sytuację w jego firmie, i widzi nadciągające zagrożenia. W starciu z korporacyjną machiną pozostaje jednak bezbronny. Problem braku kontroli nad tym, co robią systemy AI, wraca zresztą także w kontekście agentów AI działających bez monitoringu w czasie rzeczywistym.

Suwerenność, regulacje i koszty

Osobny rozdział raportu dotyczy suwerenności technologicznej. Autorzy twierdzą, że w czasach geopolitycznych zawirowań pojawił się nowy typ decydenta. Rozumie on ryzyko trzymania wszystkich informacji u jednego azjatyckiego lub amerykańskiego dostawcy i dlatego aktywnie szuka sprawdzonych rozwiązań od dostawców europejskich.

Blisko 50% przedsiębiorstw chętnie przyjęłoby oficjalne wytyczne i czytelne ramy certyfikacji opracowane przez instytucje państwowe, takie jak NASK czy Ministerstwo Cyfryzacji. Firmy chcą jednoznacznych sygnałów i formalnych gwarancji, że ich systemy ochrony informacji są zgodne ze strategią rządu. Jednocześnie 37% ekspertów nie wie, czy ich firma podlega ustawie o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa.

Raport opisuje też firmy, które już w trakcie negocjacji pytają kontrahentów o audyty i zgodność z przepisami. Regulacje działają więc jak system naczyń połączonych: jeden podmiot wymaga uporządkowania bezpieczeństwa od drugiego.

Ostatni wątek dotyczy pieniędzy. Autorzy przypominają grudniowy atak z 2025 roku na polski sektor energetyczny, którego celem była m.in. duża elektrociepłownia. Atak miał charakter destrukcyjny. Poprzedziły go długotrwała infiltracja, kradzież danych i przejęcie dostępu do kont uprzywilejowanych. Gdy napastnicy próbowali uruchomić złośliwe oprogramowanie typu wiper, kluczową rolę odegrało rozwiązanie klasy EDR. Czy jednak każda firma go potrzebuje? Według raportu odpowiedź powinna wynikać z analizy ryzyka. Dawid Zięcina z DAGMA Bezpieczeństwo IT tłumaczy:

Koszty cyberataku wykraczają daleko poza oczywiste przestoje systemów. Dochodzą do nich dodatkowe godziny pracy zespołów IT, utrata kluczowych danych tj. bazy klientów, dokumentacji technologicznej czy historii zamówień, a także potencjalne kary wynikające z RODO czy UKSC. Część z tych strat jest bezpowrotna, część można odzyskać jedynie płacąc okup. Znając skalę ryzyka, organizacja może racjonalnie ustalać priorytety ponieważ nie da się zabezpieczyć wszystkiego jednocześnie.

Co to oznacza dla polskich firm

Badanie dotyczy wyłącznie polskiego rynku, więc jego wnioski są bezpośrednio praktyczne. Z raportu wynika kilka kierunków działania:

  • Proste zasady zamiast rozbudowanych procedur. Długie dokumenty pisane językiem regulacji, zdaniem Pawła Jurka, wywołują chaos i zniechęcają do zgłaszania incydentów.
  • Zatwierdzona lista narzędzi AI. Ma ją tylko 28% firm, a jej brak zachęca do obchodzenia blokad.
  • Edukacja o podstawowych zagrożeniach. Gdy zaledwie 17% pracowników wie, czym jest ransomware, a 8% rozumie zjawisko data poisoning, trudno oczekiwać, że będą rozpoznawać i zgłaszać incydenty.
  • Sprawdzenie obowiązków wynikających z ustawy o KSC. Ponad jedna trzecia ekspertów nie wie, czy ich firma jej podlega.
  • Analiza ryzyka przed zakupami. Pozwala racjonalnie zdecydować, czy i gdzie potrzebne są rozwiązania klasy EDR, XDR czy SIEM.

Raport ESET i DAGMA pokazuje rosnący rozdźwięk: firmy oczekują od pracowników innowacyjności z użyciem AI, ale nie dają im jasnych reguł ani bezpiecznych narzędzi. Dopóki ta luka się utrzymuje, dane firmowe będą trafiać do modeli AI szybciej, niż działy bezpieczeństwa zdążą zareagować.

Udostępnij
Powrót do nawigacji