Poznanie wspomagane AI zagraża rozwojowi ludzkości

Sztuczna inteligencja, która ma wspierać ludzkie myślenie, może w rzeczywistości hamować rozwój naszej cywilizacji — ostrzega najnowsza analiza opublikowana przez badacza Heidenstedta. Artykuł przedstawia niepokojące zjawisko, które autor nazywa "poznawczym chowem wsobnym" i jego wpływ na ewolucję idei oraz kultury.

Czym jest poznanie wspomagane AI

Poznanie (cognition) to procesy umysłowe związane z wiedzą, które obejmują psychologiczne czynności nabywania, przechowywania, wyszukiwania, przekształcania lub stosowania informacji. Według definicji z Wikipedii, cytowanej w artykule, "poznanie jest wszechobecną częścią życia umysłowego, pomagając jednostkom zrozumieć świat i wchodzić z nim w interakcje".

Tradycyjnie poznanie może być wspomagane przez zewnętrzne źródła statyczne (jak książki) lub przez zewnętrzne procesy poznawcze (jak dyskusje z innymi ludźmi). Dyskusje z AI mieszczą się gdzieś pomiędzy — systemy te potrafią przetwarzać informacje i generować oryginalne rozwiązania, ale pozostają statyczne i obecnie nie mogą się uczyć.

Jak AI spowalnia ewolucję idei

Na początku 2026 roku USA przygotowywały się do inwazji na Grenlandię, co oznaczałoby konflikt z Unią Europejską. Jak zauważa autor, jeszcze kilka miesięcy wcześniej była to sytuacja całkowicie nie do pomyślenia. Problem polega na tym, że modele bazowe AI są "uwięzione w przeszłości" i nie akceptują łatwo nowych wydarzeń, często oznaczając je jako "hipotetyczne", "fake news" lub "niemożliwe".

Dotyczy to nawet najnowszych modeli takich jak Gemini 3 Pro, GLM-5 czy GPT-5.3-codex. Ponieważ większość nowych dużych modeli językowych (LLM) jest jedynie dodatkowo trenowana na starszym modelu bazowym, nawet po treningu na nowych wydarzeniach nie wykorzystują w pełni tych informacji w swoim poznaniu i pozostają skłonne ku statycznym wzorcom ukrytych stanów modelu bazowego.

"Zasadniczo myślą coś innego niż to, co mówią" — stwierdza autor.

Dynamiczny Substrat Dialektyczny

Autor wprowadza koncepcję Dynamicznego Substratu Dialektycznego — sumy wszystkich lokalnych i globalnych procesów dialektycznych i wniosków. To fundamentalna podstawa, na której zbudowana jest cała ludzkość i źródło wszystkich myśli, koncepcji, idei i rozwiązań wykorzystywanych przez ludzi.

Substrat ten tworzy nowe koncepcje poprzez proces jakościowego łączenia istniejących pojęć, co może zachodzić w pojedynczej osobie, grupie ludzi, a nawet globalnie. Autor przedstawia przykład procesu dialektycznego w trzech etapach: