Zaledwie 10-15 minut korzystania z asystenta AI może w mierzalny sposób osłabić zdolności rozwiązywania problemów i wytrwałość w późniejszych zadaniach wykonywanych bez pomocy sztucznej inteligencji. Takie wnioski płyną z nowego badania zespołów z kilku amerykańskich i brytyjskich uniwersytetów.
Chociaż pomoc AI zwiększa natychmiastową wydajność, ma swoją cenę — po usunięciu dostępu do sztucznej inteligencji użytkownicy radzą sobie gorzej niż osoby, które od początku rozwiązywały te same zadania samodzielnie. Częściej też się poddają.
Kluczowe wnioski
- 10-15 minut z AI wystarcza, aby mierzalnie osłabić umiejętność rozwiązywania problemów po usunięciu dostępu do asystenta
- Użytkownicy "gotowych odpowiedzi" najbardziej cierpią — 61% uczestników korzystało z AI głównie do uzyskiwania bezpośrednich rozwiązań
- Efekt dotyczy różnych dziedzin — badacze potwierdzili go zarówno w zadaniach matematycznych (ułamki), jak i rozumieniu tekstu (SAT)
- Mechanizm podwójny: AI zmienia punkt odniesienia dla trudności zadań oraz pozbawia użytkowników produktywnej walki z problemem
- Największe ryzyko dla słabszych uczniów — osoby z mniejszymi zasobami akademickimi są szczególnie narażone na długotrwałą utratę umiejętności
Eksperymenty z ułamkami ujawniają efekt "kul"
W pierwszym eksperymencie uczestniczy rozwiązywali 15 zadań z ułamkami — od prostych jednoetapowych obliczeń po bardziej złożone trzyetapowe problemy. Jedna grupa miała dostęp do GPT-5 w pasku bocznym, który był już załadowany z każdym problemem i jego rozwiązaniem.
Oznaczało to, że uczestnicy mogli uzyskać poprawne odpowiedzi praktycznie bez wysiłku — wystarczyło wpisać "Answer?". Grupa kontrolna pracowała bez żadnych narzędzi. Po 12 problemach AI zostało usunięte bez ostrzeżenia, a wszyscy rozwiązywali trzy identyczne zadania testowe samodzielnie.
W zadaniach testowych dawni użytkownicy AI uzyskali znacząco mniej poprawnych odpowiedzi niż grupa kontrolna. Pomijali też problemy niemal dwukrotnie częściej. Ponieważ nie było kary za błędne odpowiedzi, a wynagrodzenie nie zależało od wyników, badacze traktowali pomijanie jako bezpośrednią miarę wytrwałości i motywacji.
Użytkownicy gotowych odpowiedzi płacą najwyższą cenę
Około 61% użytkowników AI przyznało, że głównie prosili asystenta o bezpośrednie odpowiedzi. Kolejne 25% używało go do podpowiedzi lub wyjaśnień, a reszta w ogóle z niego nie korzystała. W pre-teście wszystkie grupy osiągnęły podobne wyniki w zakresie rozwiązywania i pomijania zadań.
Po usunięciu AI wyniki drastycznie się zmieniły. Osoby, które polegały na gotowych odpowiedziach, radziły sobie najgorzej, podczas gdy uczestnicy, którzy całkowicie zignorowali AI, osiągnęli najwyższe wskaźniki rozwiązywania — nawet wyższe niż grupa kontrolna. Użytkownicy gotowych odpowiedzi również pogorszyli się w stosunku do własnych wyników z pre-testu, podczas gdy inne grupy utrzymały stabilny poziom lub się poprawiły.
Ten sam wzorzec w rozumieniu tekstu
Aby sprawdzić, czy efekt ogranicza się do matematyki, badacze przeprowadzili ten sam projekt z fragmentami tekstów z amerykańskiego egzaminu SAT. Tutaj grupa kontrolna otrzymała pasek boczny z ogólnymi wskazówkami dotyczącymi testu, aby odzwierciedlić zmianę kontekstu między fazą uczenia się a testowaniem.
Wyniki były zgodne z eksperymentami matematycznymi. Grupa AI uzyskała mniej poprawnych odpowiedzi w teście bez pomocy i znacząco częściej pomijała zadania. Zmniejszona wytrwałość, jak twierdzą badacze, jest szerokim efektem ubocznym rozwiązywania problemów wspomaganego przez AI, nawet w zadaniach ściśle związanych z myśleniem krytycznym.
Badanie wskazuje na dwa wyjaśnienia utraty wytrwałości. Po pierwsze, AI resetuje punkt odniesienia dla tego, jak trudne powinno się wydawać zadanie — praca bez pomocy wydaje się wtedy trudniejsza. Po drugie, użytkownicy przegapiają produktywną walkę, która buduje zarówno wiedzę, jak i realistyczne poczucie własnych umiejętności.
Badacze powiązali swoje odkrycia z szerszą debatą na temat stopniowej utraty umiejętności. Systemy AI zoptymalizowane pod kątem natychmiastowej pomocy mogą podkopywać długoterminowe zdolności swoich użytkowników.
